شکل های مختلف مقیاس های درجه بندی 2

مقیاس درجه بندی مبتنی بر نمره گذاری

در این شکل، هر یک از درجات ،به صورت یک عدد نشان داده می شود. و مفهوم اعداد مشخص می شود. مثلاً میزان کار وکوشش را در فرد می توان به صورت پنج عدد نمایش داد: بدین ترتیب که عدد یک، معنای «تنبل» و عدد دو، مفهوم«فاقد پشتکار» عدد سه «کوشش در حدانتظار»، عدد چهار«سعی و کوشش بیش از حدانتظار» و سرانجام عدد پنج «اشتیاق بیش از اندازه به سعی و کوشش» را مشخص می کند. در این صورت، مقیاس به صورت زیر نشان داده می شود:

برای دستیابی به هدف، تا چه اندازه کوشش به خرج می دهد؟

1-

2-

3-

4-

5-

یکی از محاسن این روش آن است که اگر رفتاری به وسیله ٔ چند نفر درجه بندی شود، می توان با استفاده از اعداد درجه بندی شده، معدل آنها را محاسبه کرد وآن را به صورت یک ملاک عینی، مورد توجه قرار داد.

مقیاس درجه بندی مقایسه ای

در این نوع مقیاس، درجه بندی کننده، افراد را به رفتار مورد نظر، ارزیابی می کند و رتبه ٔ هر یک را در گروه مشخص می سازد؛ مثلاً اگر بخواهیم در یک گروه 10نفری افراد گروه را از جهت میزان کار و کوشش بسنجیم، در مقیاس درجه بندی مقایسه ای، رتبهٔ  هر یک را مشخص می سازیم و آنها را از نظر میان کار و کوشش، به ترتیب مشخص می کنیم، به نحوی که نفراول و دوم و… و دهم پشت سر هم قرار بگیرند.

شکل های مختلف مقیاس درجه بندی

شکل های مختلف مقیاس درجه بندی

 مقیاس درجه بندی، به شکل های مختلفی تهیه می شود و مورد استفاده قرار می گیرد. مقیاس درجه بندی از نظر کلی به دو دسته تقسیم می شود:

1-بااینکه یکی از اصول کلی درتهیه ٔ مقیاس درجه بندی آن است که درتعریف درجات، از استعمال کلماتی نظیر «متوسط»، «خیلی» و «بعضی» که برای درجه بندی کنندگان مختلف، معنای متفاوتی دارد، پرهیز شود، با این حال به علت سهولت تهیه ٔ آن ،یکی از روش های معمول آن است که مقیاس با درجاتی به صورت «عالی»، «خوب»، «متوسط»، «بد»و«خیلی بد» درجه بندی وبه شکل زیرتنظیم می شود:

در این شکل، اظهار نظرکننده، در مورد هر رفتار دانش آموز مورد نظر، درجه‌ی مورد نظرش را علامت می زند. البته عیب این روش آن است که مفاهیم درجات، مبهم هستندو برای اظهار نظرکنندگان مختلف، معانی متفاوتی دارند و تا حد امکان نباید این شکل از مقیاس درجه بندی را به کار برد.

جدول

2-درنوع دیگر مقیاس درجه بندی، درجات هر خصوصیت تعریف می شوند. این نوع درجه بندی، خود دارای اشکال متفاوتی به شرح زیراست:

مقیاس درجه بندی جدولی

در مقیاس درجه بندی جدولی، درجات هر خصوصیت، در جدولی مشابه فرم زیر، تعریف می شوند.

حسن این طریقه این است که هر درجه، به صورت رفتار واقعی تعریف می شود و اظهار نظر کننده می تواند رفتار دانش آموز را با دردجات ذکر شده، تطبیق دهد واظهار نظر کند.

مقیاس درجه بندی نموداری

نوع دیگر مشابه مقیاس درجه بندی جدولی است، ولی فرم ارائه آن به صورت نمودار است؛

مانند نمونه ٔ زیر:

در این صورت اظهار کننده، روی یکی از درجات پایین آنها را علامت می زند.

مقیاس درجه بندی توصیفی

در شکل دیگر مقیاس درجه بندی، ویژگی های مورد نظر ودرجات آنها،با عبارت هایی که زیر هم نوشته می شوند تعریف می شوند و اظهار نظر کننده، درجه ای را که با دانش آموزدر مورد نظر انطباق دارد ،علامت میزند:

میزان علاقه وی به رهبری چه اندازه است؟

-از قبول رهبر ی خودداری می کند.

-ترجیح می دهد رهبر گروه نباشد.

-اگر از او بخواهند، رهبری را می پذیرد.

-گاهی از قبول رهبری خودداری می کند.

-به صورتی فعال، خواستار نقش رهبری است

مقیاس درجه بندی

مقیاس درجه بندی چیست ؟

یکی ازفنون شناخت دانش آموز که متکی بر مشاهده است، استفاده از مقیاس درجه بندی است. در مقیاس درجه بندی، خصوصیات رفتاری مشاهده شده و در فرد، مورد قضاوت قرار می گیرد و تعیین می شود که این ویژگی های مورد استفاده قرار می گیرد که تخشیص آنها، از طریق رفتارهای محسوس امکان پذیر باشد. بنابراین، مشاهده به واقعه نویسی وسرانجام به مقیاس درجه بندی منتهی می شود. در حال حاضر،مقیاس های درجه بندی نه تنها در راهنمایی و تعلیم و تربیت، بلکه در ارتش، مورد استخدامی وارتقای کارمندان، و امور صنعتی نیز جایگاه مهمی دارد.

نکاتی که در تهیه و کاربرد مقیاس درجه بندی باید رعایت شود

 اگر تهیه و تنظیم مقیاس درجه بندی، منطبق با اصول علمی صورت می گیرد و مقیاس درجه بندی، به وسیله ٔ معلمان مختلف و براساس مشاهدات دقیق تنظیم شود و سپس ازمجموع آنها نتیجه گیری شود، در شناخت دانش آموز بسیارمفید واقع می شود.

پاره ای از نکاتی که درمقیاس درجه بندی باید رعایت شود به شرح زیر است:

–ویژگی هایی که در مقیاس درجه بندی منظور می شود باید کاملاً تعریف شود تا برای کلیه ٔ افرادی که بخواهند در مورد این ویژگی ها در دانش آموز اظهار نظر کنند، معنا و مفهوم یکسانی داشته باشد. به همین دلیل لازم است قبل از توزیع و تکمیل مقیاس درجه بندی کلیه ٔ اظهار کنندگان در مورد مفهوم تمامی خصوصیات رفتاری مورد نظر، به توافق برسند و هر خصیصه به طور کامل تعریف شود. درغیر این صورت، ممکن است اظهار نظر تنظیم کنندگان مقیاس درجه بندی، مثلاً در مورد «همکاری دانش آموز»،درباره ٔ مفاهیم مختلفی باشد و به نتیجه گیری نادرستی منجرشود.

–مقیاس درجه بندی معمولاً در مورد خصوصیات رفتاری وارزیابی شخصیت دانش آموز، و درموردرفتارهای محسوس وقابل مشاهده به کار می رود.

-درجات مقیاس درجه بندی باید تعریف شوند. معمولاً مقیاس های درجه بندی به صورت پنج درجه ای تنظیم می شوند؛ زیرا تعداد درجات بیشتر، اظهارنظر را مشکل می کند و در درجات کمتر، مثلاً در مقیاس های سه درجه ای، از دقت عمل کاسته می شود.

-مقیاس درجه بندی در مورد دانش آموز، همیشه به وسیله ٔ معلم یاافراد دیگر تنظیم نمی شود.گاهی اوقات می توان از خود دانش آموز خواست که در مورد خصوصیات خویش، به اظهار نظر بپردازد و رفتارش را روی یک مقیاس، درجه بندی کند. در این گونه موارد، دانش آموز علاوه بر اینکه اطلاعاتی را در اختیار معلمان و مشاوران می گذارد، شخصاً نیز درباره ٔ خود به تفکر می پردازد و در نتیجه، در ارزیابی و شناخت خویش، پیشرفت می کند.

-بااینکه خصوصیاتی که در مقیاس درجه بندی منظور می شوند، از قبیل همکاری، اعتماد به نفس، صداقت، رهبری و غیره، اغلب کیفی هستند، با این حال در مقیاس درجه بندی که معلمان با مشاوران، درجه ٔ هر ویژگی را در مقیاس مشخص می کنند، این ویژگی ها به صورت کمّی در می آیند؛ به همین دلیل، لازم است در تعیین درجه های مورد نظر، دقت کامل به عمل آید.

-چون دردرجه بندی رفتار، ممکن است درجه بندی کنندگان به شرحی که در سطرهای بعد خواهد آمد، دچار خطاهایی شوند، لازم است در تنظیم مقیاس درجه بندی، به معلمان و مشاوران آموزش لازم داده شود تا به میزان زیادی از ارتکاب این خطاها مصون بمانند. به علاوه، لازم است آنها ضمن مقایسه ٔ نتایج مقیاس درجه بندی با سایر اطلاعاتی که از فنون دیگر به دست آمده است وبا توجه به احتمال وقوع خطا،مقیاس درجه بندی را در راهنمایی مورد استفاده قرار دهند.