خطاهای درجه بندی رفتار

 

در کاربرد مقیاس های درجه بندی رفتار، ممکن است درجه بندی کنندگان دچار خطا شوند. خطاهایی که احتمال دارد در این زمینه روی دهد، به شرح زیر است:

1-خطاهای هاله ای:

در خطاهای هاله ای، درجه بندی کننده تحت تاثیر یک خصوصیت، خصوصیات دیگر فرد را درجه بندی می کند، به عنوان مثال، معلم ریاضی ممکن است دانش آموزی را که در ریاضی قوی است، از نظر خصوصیات شخصیتی نیز دردرجات بالاتر قرار دهد. برای جلوگیری از این خطا، راه هایی وجود دارند که عبارتند از :

-هر نوبت، یکی از خصوصیات دانش آموز  درجه بندی شود، و مقیاسی که خصوصیات مختلف در آن گنجانیده شده، در اختیار درجه بندی کنندگان قرار نگیرد.

-در فرم مقیاس درجه بندی، در تمام خصوصیات مطرح شده، دو حد مطلوب و نامطلوب مطرح شده، (یا حداکثر افراط و حداکثر تفریط)، در یک جهت قرار نگیرد.به عنوان مثال، زمانی درجه ‌ٔ‌ عالی در سمت راست وزمانی دیگر، در سمت چپ فرم منظور شود.

-برای جلوگیری از خطای هاله ای، استفاده از روش مقایسه ای مفید است.بنابراین در مواردی که احتمال خطای هاله ای وجود دارد، از مقیاس درجه بندی مقایسه ای استفاده شود.

2-خطای گرایش به مرکز:

در این خطا، فرد درجه بندی کننده به علت گرایش به حدوسط، دانش آموزان را بیشتر در حد متوسط، درجه بندی می کند به علت آنکه آنکه شخص ممکن است برای تعیین تفاوت ها به خود زحمت ندهدیا از اینکه افراد را به صورت ضعیف و قو ی درجه بندی کند، احساس نارضایتی کند، جلوگیری از این خطا تا حدودی مشکل است. راه هایی که برای پیش گیری از این خطا به نظر می رسد، به شرح زیر است:

مقیاس درجه بندی باید طوری تهیه شود که در درجات بالا و  پایین ، عبارت هایی که دو حد افراط  و تفریط را توصیف میکند ،گنجانده نشود ؛ مثلاً اگر کلمه ها یا عبارت هایی که گویای خیلی ضعیف یا بسیار عالی هستند ، استفاده نشود .

-در تعیین درجات، فواصل مساوی درنظر گرفته نشود. در این مورد بهتر است فاصله ی درجه های انتهایی از هم کمتر، و فاصله ٔ درجات وسط از هم، بیشتر باشد.

3-خطای نرمش و ارفاق:

این احتمال وجود داردکه درجه بندی کننده ای، افرادی را که درجه بندی را می کند، با نظر ارفاق، بالاتر از حدلازم قرار دهد. دراین مورد، توصیه می شود که برای جلوگیری از خطا، مقیاسی که تهیه می شود، دارای یک درجه ٔ نامطلوب و تعدادی درجه ٔ مطلوب باشد.

4-خطای تعصب شخصی:

زمانی که درجه بندی کننده به علت تعصبات شخصی، فرد مورد بررسی را خیلی بالا یا خیلی پایین درجه بندی کند، خطای تعصب شخصی مطرح می شود. در این موارد، لازم است به درجه بندی کنندگان تعلیمات لازم داده شود، به نحوی که درموقع اظهارنظر، عوامل تشکیل دهنده ی خصوصیتی را که می خواهند درجه بندی کنند، به تنهایی در نظر بگیرند ونمره گذاری کنند ومعدل این نمره ها را ملاک اظهار نظرخود قرار دهند به علاوه، سعی کنند در زمان درجه بندی، تعصبات خود را کنار بگذارند.

5-خطای تقریب:

هر گاه درمقیاس درجه بندی رفتار، فواصل درجات کم باشد، ممکن است فرد درجه بندی کننده به تقریب متوسل شود ویکی از درجات را علامت بزند. برای جلوگیری از این خطا، بهتر است فواصل درجات، خیلی کم در نظر گرفته نشود.

6-خطای تناقض:

خطای تناقض زمانی پیش می آید که درجه بندی کننده، رفتار فرد مورد نظر را درجهت مخالف تصورات شخصی خود درجه بندی کند. مثلاً کسی که به وقت شناسی اهمیت می دهد، ممکن است دانش آموزی را که دیر به کلاس می آید، به لحاظ رعایت مقررات، در درجات پایین قرار دهد. این خطا، از جهاتی مشابه خطای هاله ای و تعصب شخصی است و برای جلوگیری ازوقوع این خطا، می توان از راه های مطرح شده در مورد این خطاها استفاده کرد. فرق خطای هاله ای با خطای تناقض آن است که خطای هاله ای، به علت وجود یک خصوصیت بارز در دانش آموز به وقوع می پیوندد و حال آنکه در خطای تناقض، علت ایجاد خطا، ادراک شخصی، درجه بندی کننده است؛ و فرق خطای تناقض و است و موارد بیشتری را در بر می گیرد، در حالی که خطای تناقض تا حدودی قابل توجیه است و درموارد محدودی اعمال می شود. مثلاً کسی که به علت تعصبات خاص، دختران را در درجاتی پایین تر از پسران قرار می دهد، با کسی که به علت ارزش دادنخود به وقت شناسی، دانش آموز را به لحاظ رعایت مقررات دردرجه ٔ پایین قرار می دهد ولی در موارد دیگر، این خطا را مرتکب نمی شود، متفاوت است. حالت اول، خطای تعصب شخصی و حالت دوم، خطای تناقض است.

7-خطای منطقی یا کلامی:

هر گاه خطای درجه بندی، به تفاوت معنا و مفهوم کلمات و خصوصیات مربوط باشد، خطای انجام شده خطای منطقی یا کلامی نامیده می شود، مثلاً اگر در نظر معلم، مفهوم «با انضباط » با«ساکت بودن» یکی باشد، در این صورت معلم دانش آموزساکت را به لحاظ انضباط، در درجه ٔ بالا درجه بندی خواهد کرد. برای جلوگیری از این خطا، باید قبل از درجه بندی، خصوصیات ورفتارها کاملاً تعریف شوند و درجه بندی کنندگان در مورد معنا و مفهوم خصوصیات توافق کنند و وحدت نظر پیدا کنند تا بتوانند به گونه ای هماهنگ با هم، عمل کنند.

 

مجله اینترنتی مهکام